Vladimir Ronin. Het beeld van het Westen bij de “gewone Rus”

Vladimir Ronin. Het beeld van het Westen bij de “gewone Rus”

Antwerpen, KULeuven, campus Antwerpen, 28 februari 2024

De campus Antwerpen van de faculteit Letteren van de KU Leuven organiseert in samenwerking met Pax Christi Vlaanderen een cyclus lezingen naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne. De eerste lezing werd gegeven door Emmanuel Waegemans, emeritus Slavistiek, over de Krim, waarvan de annexatie in 2014 het begin van de oorlog in / tegen Oekraïne was. De kern van die lezing zou je kunnen samenvatten in de stelling dat de invasie van het buurland van Rusland een oorlog om een lidwoord is: is het de Oekraïne of Oekraïne ? Is Oekraïne een deel van (een provincie) Rusland of een onafhankelijk land. De tweede lezing in deze cyclus, door Vladimir Ronin, behandelde de belangrijke vraag hoe (de) Russen de dag van vandaag tegen het Westen aankijken en wat daarbij de invloed van de propaganda is.

De spreker begon met te stellen dat de ‘speciale militaire operatie’ die nu aan de gang is een proxyoorlog is, niet zozeer tegen Oekraïne als wel tegen het Westen. Wat dienen we te verstaan onder ‘Westen’ ? Tot voor kort verstond men daar in Rusland de Verenigde Staten en West-Europa onder, maar sinds 2022 is het iedereen die zich uitspreekt tegen de oorlog van het Kremlin tegen zijn buurland, m.a.w. alle vijandige landen. Men spreekt de laatste tijd ook steeds meer over ‘het collectieve Westen’, dat gezien wordt als één pot nat. Ook landen die vroeger in de Sovjetinvloedssfeer zaten, maken daar deel van uit (Polen, Litouwen…). Dit collectieve Westen zou gedicteerd worden door de USA, wij zijn de lakeien van de Amerikaanse vazallen

De spreker denkt dat 90 % van de Russische bevolking de mening van de Russische televisie deelt en dat slechts 10 % kritisch is of tot de oppositie behoort. Het beeld van het Westen bevat zowel elementen van de traditie als nieuwe, waarbij geldt dat de staatspropaganda zeer intens en alomtegenwoordig is. De mensen die twijfels hebben bij wat op de TV beweerd wordt, proberen een modus vivendi te vinden, ze passen zich aan of doen er het zwijgen toe. 

Heeft de kennismaking met het Westen sinds het einde van de Sovjetunie dan geen invloed gehad op het beeld van het Westen? De spreker schat dat ca. 15 % van de bevolking de kans heeft gehad om met eigen ogen kennis te maken met het Westen – als toerist of voor het werk. Maar dit directe contact heeft z.i. geen rol gespeeld in hun beeld van het Westen, zo heeft men er wel genoten van de toeristische attracties, van het comfort e.d., maar voor democratie bv. had men geen oog (net zoals Peter de Grote het niet de moeite vond het Engelse parlement te bezoeken).

De spreker geeft dan een overzicht van het beeld van het Westen in de 19e en 20e eeuw. In de 19e eeuw zagen heel wat Russen positieve dingen in de westerse beschaving: de techniek, de snelheid, minder chaos, maar ze waren niet blind voor de in hun ogen negatieve aspecten: westerlingen zouden te gehoorzaam zijn aan de wetten, ze zijn materialistisch, zetten een domme, nietszeggende glimlach op, alles is er gepland, zodat ze hulpeloos / reddeloos zijn bij grote drama’s. Er heerst te veel politieke instabiliteit, men is te gehecht aan comfort. 

Over de Stalinperiode spreken heeft weinig zin – alles stond in het teken van de marxistische propaganda. Na de dood van Stalin komt er verandering : het beeld van het Westen wordt ten dele positief – het is er chique, het leven is er vrij(er), men had weet van de manifestaties van de jaren 1960-70, alle -ismen kwamen uit het Westen, er heerste belangstelling en ontzag voor de westerse cultuur (gotiek, renaissance, barok), men had schrik voor China (niet voor het Westen), men was het erover eens dat men van het Westen (veel) kon leren. 

Dit beeld is de laatste jaren fundamenteel veranderd. Nu is het Westen de tegenstander, let wel: het zijn niet de gewone mensen die tegen Rusland zijn (die beseffen immers dat Rusland het goed voorheeft), maar wel de militaire elite en de politici, de agressieve erfvijand. Daarom moet Rusland het zelf doen, niet terugvallen op het Westen, maar wel anders. Het moet zich afzetten tegen het westerse virus van de liberale waarden en tegen de russofobie, die genetisch zou zijn. Die liberale waarden zijn goddeloosheid, islamisering, multiraciale samenleving, ‘op hol geslagen’ feminisme (abortussen), “childfree” ideologie, satanisme, hameren op kinderrechten (‘juvenale justitie’), LGBTQ+ en gender-toiletten. Dit laatste wordt de laatste tijd op TV besproken als het summum van het doorgedraaide, liberale Westen. Aan dit alles wil Rusland niet meedoen

Het Westen exporteert die liberale waarden naar de gehele wereld en ook naar Oekraïne. De oorlog die nu gevoerd wordt, is dus niet zozeer gericht tegen Oekraïne, als wel tegen het ‘globale kwaad’ dat van het Westen komt.

De voor de hand liggende vraag is of Rusland zich dan oostwaarts keert? De spreker ziet geen toegenomen belangstelling voor het Oosten (bv. is er geen toename aantal studenten die Chinees of andere oosterse talen willen studeren), Russen liggen niet wakker van / kijken niet naar China, Indië e.d., maar blijven geobsedeerd door het Westen, ook al wordt het integraal verworpen. Merkwaardig is dat ook oppositioneel ingestelde Russen veel van die kritiek op het Westen delen. 

Na deze boeiende en met humor en recente moppen gelardeerde uiteenzetting kwamen heel wat vragen uit het publiek. De avond werd afgesloten door de vertegenwoordigster van Pax Christi Vlaanderen, die stelde dat niet iedereen zwijgt of volgzaam is in Rusland. Als bewijs haalde ze de oprichting aan van de Zachte Kracht (van Svetlana Oetkina) twee dagen voor het begin van de oorlog. Zij stelt : ‘Met onze beweging ‘De zachte kracht’ gaan we horizontale relaties aan met mensen die het belang van een burgermaatschappij begrijpen. De kracht van een staat ligt in zijn burgers, niet in wapens. Samen denken we na hoe we ons land willen opbouwen na de economische ravage die onze van de realiteit vervreemde dictator aanrichtte.’ Op dit optimistische geluid werd de avond afgesloten.